Poradnia Podhale Zadzwoń: 18 307 01 11

Strona główna › Przewodniki › Dziecko w kryzysie psychicznym

Przewodnik · 14 min czytania

Dziecko w kryzysie psychicznym - co robić dziś, jutro i w kolejnych tygodniach

Gdy dziecko jest w kryzysie psychicznym, rodzic potrzebuje jasnego planu, a nie długich wyjaśnień. Ten przewodnik mówi, co zrobić dziś, jakie kroki podjąć jutro i jak towarzyszyć dziecku w kolejnych tygodniach. Na początku i na końcu znajdziesz numery, pod którymi pomoc jest dostępna od razu.

W rozmowie telefonicznej pomożemy dobrać specjalistę i termin pierwszej wizyty.

Ścieżka w skrócie

  1. Teraz: bezpieczeństwo

    Jeśli życie dziecka jest zagrożone, dzwoń pod 112. Nie zostawiaj dziecka samego. Usuń z zasięgu leki i przedmioty, którymi mogłoby zrobić sobie krzywdę.

  2. Dziś: rozmowa i obecność

    Usiądź blisko, słuchaj więcej, niż mówisz. Zapytaj wprost o myśli o śmierci - takie pytanie nie podsuwa pomysłu, a otwiera rozmowę.

  3. Jutro: kontakt ze specjalistą

    Umów pilną konsultację psychologa lub lekarza psychiatry dzieci i młodzieży. Poinformuj szkołę w zakresie, który jest potrzebny.

  4. Kolejne dni: plan bezpieczeństwa

    Razem z dzieckiem i specjalistą spiszcie, co pomaga, do kogo dziecko może się zwrócić i co robić, gdy znów będzie bardzo trudno.

  5. Kolejne tygodnie: powrót do rytmu

    Stopniowo przywracajcie sen, posiłki, szkołę i kontakty. Regularnie rozmawiajcie, obserwujcie zmiany i zadbaj także o swoje siły.

Jeśli jest bardzo źle - gdzie szukać pomocy od razu

Jeśli Twoje dziecko mówi, że chce umrzeć, zrobiło sobie krzywdę, jest w stanie, w którym nie możesz zapewnić mu bezpieczeństwa, albo masz poczucie, że jego życie jest zagrożone - nie czekaj. Zadzwoń pod 112 lub jedź z dzieckiem na izbę przyjęć szpitala, najlepiej z oddziałem psychiatrii dzieci i młodzieży, albo na szpitalny oddział ratunkowy. W sytuacji nagłej skierowanie nie jest potrzebne.

Pamiętaj też o telefonach wsparcia. Dziecko lub nastolatek może zadzwonić samo, Ty również możesz zadzwonić, by porozmawiać o tym, jak pomóc.

  • 112 - w zagrożeniu życia lub zdrowia.
  • 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, całodobowo i bezpłatnie.
  • 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka.
  • 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, także dla rodziców i opiekunów.

Wskazówka

Zapisz te numery w swoim telefonie i w telefonie dziecka już teraz. W chwili silnego stresu trudno szukać informacji.

Czym jest kryzys psychiczny u dziecka

Kryzys psychiczny to stan, w którym napięcie, cierpienie lub bezradność przekraczają możliwości radzenia sobie dziecka. Może pojawić się nagle, po trudnym wydarzeniu: stracie bliskiej osoby, przemocy rówieśniczej, rozstaniu rodziców, upokorzeniu w sieci, porażce szkolnej. Może też narastać powoli, gdy przez wiele miesięcy dziecko zmaga się z lękiem, obniżonym nastrojem lub samotnością.

Kryzys nie jest diagnozą i nie oznacza, że dziecko „jest chore na zawsze”. To sygnał, że w tej chwili potrzebuje więcej wsparcia, niż może dostać od siebie i najbliższego otoczenia. Bywa jednak, że za kryzysem stoi zaburzenie wymagające leczenia, na przykład depresja albo zaburzenia lękowe - dlatego tak ważna jest ocena specjalisty.

Wielu rodziców ma poczucie winy i zadaje sobie pytanie, co przeoczyli. To naturalne, ale w tej chwili ważniejsze jest, co możesz zrobić dalej. Fakt, że szukasz informacji, oznacza, że jesteś dla dziecka ważnym oparciem.

Kryzys u dziecka wygląda inaczej niż u dorosłego. Młodsze dzieci rzadko mówią o swoich uczuciach wprost - częściej pokazują je przez zachowanie, ciało i zabawę: bóle brzucha, lęk przed rozstaniem z rodzicem, wybuchy złości, regres. Nastolatki z kolei często ukrywają cierpienie przed dorosłymi, a pierwszymi, którzy o nim wiedzą, bywają rówieśnicy.

Sygnały, których nie wolno zlekceważyć

Niektóre zachowania mogą wskazywać na kryzys, nawet jeśli dziecko nie mówi o nim wprost. Pojedynczy sygnał nie musi oznaczać zagrożenia, ale ich nagromadzenie lub wyraźna zmiana w porównaniu z tym, jakie dziecko było wcześniej, wymaga uwagi i rozmowy.

Sygnały wymagające natychmiastowej reakcji

Wypowiedzi o chęci śmierci, o tym, że „wszystkim byłoby lepiej bez niego”, pożegnania, rozdawanie ważnych rzeczy, nagły spokój po okresie silnego cierpienia, samookaleczenia, zdobywanie środków, którymi można zrobić sobie krzywdę. Wtedy działaj od razu według pierwszej części tego przewodnika.

Sygnały wymagające pilnej konsultacji

Utrzymujący się smutek, drażliwość lub pustka, wycofanie z kontaktów, utrata zainteresowań, wyraźne zmiany snu i apetytu, odmowa chodzenia do szkoły, nagłe pogorszenie wyników, sięganie po alkohol lub inne substancje, wypowiedzi o beznadziei i bezwartościowości, silny lęk, który paraliżuje codzienne funkcjonowanie.

Wskazówka

U nastolatków depresja często wygląda bardziej jak złość, drażliwość i zamknięcie się w pokoju niż jak płacz. Nie tłumacz każdej zmiany „okresem buntu”, zanim nie porozmawiasz z dzieckiem.

Dziś: jak rozmawiać z dzieckiem w kryzysie

Najważniejsze jest to, by dziecko poczuło, że nie jest samo i że jego cierpienie zostało zauważone. Nie musisz znać odpowiedzi ani mieć gotowych rozwiązań. Twoją rolą jest być obok, słuchać i zadbać o bezpieczeństwo.

Zapytanie wprost o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka - to ugruntowane stanowisko w zapobieganiu samobójstwom. Przeciwnie, często przynosi ulgę, bo dziecko przestaje dźwigać tajemnicę samo. Pytaj spokojnie, bez paniki w głosie, i przyjmij odpowiedź bez oceniania.

Wybierz moment, gdy macie czas i spokój, i miejsce, w którym dziecko czuje się swobodnie. Dla wielu nastolatków łatwiej rozmawia się obok siebie niż twarzą w twarz - podczas spaceru, jazdy samochodem, wspólnego gotowania. Jeśli dziecko milczy, nie naciskaj. Powiedz, że jesteś gotowy porozmawiać, kiedy zechce, i wróć do tematu jeszcze tego samego dnia.

Gotowe zdania, które pomagają

„Widzę, że od jakiegoś czasu jest ci bardzo ciężko. Chcę zrozumieć, co się dzieje.” „Czy zdarza ci się myśleć o tym, żeby nie żyć?” „Dziękuję, że mi to powiedziałeś. Dobrze, że wiem.” „Nie musisz sobie z tym radzić sam. Razem poszukamy pomocy.” „Nie złoszczę się na ciebie. Martwię się, bo jesteś dla mnie ważny.”

Czego unikać

Bagatelizowania („inni mają gorzej”, „przejdzie ci”), moralizowania, krzyku, szantażu emocjonalnego, przesłuchiwania i obiecywania, że zachowasz wszystko w tajemnicy. Lepiej powiedzieć uczciwie: „Nie mogę obiecać, że nikomu nie powiem, jeśli będzie chodziło o twoje bezpieczeństwo. Ale obiecuję, że nie zrobię nic za twoimi plecami.”

Dziś: bezpieczne otoczenie

Ograniczenie dostępu do środków, którymi dziecko mogłoby zrobić sobie krzywdę, jest jednym z najlepiej udokumentowanych sposobów ochrony w czasie kryzysu. Nie chodzi o kontrolę ani karę, tylko o zyskanie czasu - silne impulsy często mijają, a odległość od niebezpiecznych przedmiotów daje szansę, by przetrwać najtrudniejszy moment.

Wyjaśnij dziecku spokojnie, co robisz i dlaczego: „Na jakiś czas schowam leki i niektóre rzeczy. Robię to, bo chcę, żebyś był bezpieczny, a nie dlatego, że ci nie ufam”.

  • Zamknij lub wynieś z domu leki, także te dostępne bez recepty, i trzymaj tylko niezbędny zapas.
  • Zabezpiecz ostre narzędzia, alkohol i środki chemiczne.
  • Jeśli w domu jest broń, powinna być przechowywana poza domem lub w sposób całkowicie niedostępny.
  • W najtrudniejszych dniach nie zostawiaj dziecka samego na długo. Poproś o pomoc kogoś z rodziny lub bliskich.
  • Nie zabieraj dziecku telefonu jako kary - to często jego jedyny kontakt z przyjaciółmi i telefonem zaufania. Możesz za to rozmawiać o tym, co ogląda i z kim się kontaktuje.

Jutro: gdzie i jak szukać pomocy

Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, następnym krokiem jest jak najszybsza konsultacja ze specjalistą. Zależnie od sytuacji może to być psycholog dziecięcy, psychoterapeuta lub lekarz psychiatra dzieci i młodzieży. Różnice między tymi zawodami wyjaśnia tekst Psycholog, psychiatra, psychoterapeuta. Jeśli nie wiesz, od kogo zacząć, zacznij od tej osoby, do której dostaniesz się najszybciej - specjalista pomoże ustalić dalszą drogę.

W ramach NFZ działają ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, do których nie potrzeba skierowania. O leczeniu farmakologicznym decyduje wyłącznie lekarz psychiatra. W poradni możesz umówić pilną konsultację przez stronę kontakt - przy zapisie powiedz wprost, że chodzi o kryzys, by ustalić najbliższy możliwy termin.

Jeśli na wizytę trzeba czekać, a Twój niepokój rośnie, nie zostawaj z tym sam. Możesz w każdej chwili zadzwonić pod 116 111 lub 800 70 2222, by porozmawiać o tym, jak wspierać dziecko w oczekiwaniu na konsultację. Gdy pojawią się sygnały bezpośredniego zagrożenia, nie czekaj na wizytę - dzwoń pod 112.

Co przygotować na pierwszą wizytę

Krótką notatkę: kiedy zaczęły się zmiany, co je poprzedziło, co dziecko mówiło, jakie były sytuacje szczególnie niepokojące, jakie leki przyjmuje, czy wcześniej korzystało z pomocy. Jeśli to możliwe, zapytaj dziecko, czy chce coś przekazać samo. Więcej wskazówek znajdziesz w tekście Jak przygotować dziecko do psychologa.

Jutro: szkoła i najbliższe otoczenie

Szkoła może być ważnym sprzymierzeńcem, ale dziecko powinno mieć wpływ na to, kto i co wie. Porozmawiaj z nim o tym, co chce przekazać, i poinformuj wychowawcę lub psychologa szkolnego w zakresie potrzebnym do zapewnienia mu bezpieczeństwa i wsparcia. Nie musisz zdradzać szczegółów.

Jeśli kryzys wiąże się z przemocą rówieśniczą lub hejtem, szkoła ma obowiązek zareagować. W razie potrzeby przeczytaj o tym więcej na stronie Przemoc rówieśnicza i hejt.

Czasem warto porozmawiać też z najbliższymi przyjaciółmi dziecka lub ich rodzicami, zwłaszcza gdy to od nich dowiedziałeś się o kryzysie. Rówieśnicy, którzy wiedzą o trudnych myślach kolegi, często dźwigają ogromny ciężar. Podziękuj im, że powiedzieli, i zapewnij, że dorośli przejmują odpowiedzialność.

  • Ustal z wychowawcą, do kogo dziecko może się zwrócić w szkole, gdy poczuje się źle.
  • Zapytaj o możliwość czasowego zmniejszenia obciążenia: przesunięcia sprawdzianów, krótszego dnia.
  • Poproś o informację, jeśli nauczyciele zauważą niepokojące zmiany.
  • Zastanówcie się wspólnie, czy jest dorosły spoza rodziny, któremu dziecko ufa - trener, ciocia, nauczyciel.

Kolejne dni: plan bezpieczeństwa

Plan bezpieczeństwa to krótki, spisany dokument, który dziecko przygotowuje razem z dorosłym, najlepiej ze specjalistą. Opisuje, co robić, gdy trudne myśli lub emocje wracają. Jest napisany językiem dziecka i ma być pod ręką - w telefonie, w portfelu, przy łóżku.

Plan nie zastępuje leczenia ani nadzoru dorosłych. Pomaga jednak dziecku zobaczyć, że ma wpływ na to, co dzieje się w trudnej chwili, i że istnieją konkretne kroki do wykonania.

Wróćcie do planu po kilku dniach i sprawdźcie, czy coś w nim działa, a coś trzeba zmienić. Plan żyje razem z dzieckiem. Upewnij się, że wie o nim także drugi rodzic lub inny opiekun, u którego dziecko spędza czas.

  • Sygnały ostrzegawcze - po czym dziecko poznaje, że robi się źle (myśli, uczucia, sytuacje).
  • Co samo może zrobić - rzeczy, które choć trochę pomagają: muzyka, spacer, prysznic, rysowanie, przytulenie zwierzęcia.
  • Ludzie i miejsca - z kim może być, by nie zostać samemu z trudnymi myślami.
  • Dorośli, do których się zwróci - imiona i numery telefonów zaufanych osób.
  • Profesjonalna pomoc - numery telefonów zaufania, 112, kontakt do terapeuty.
  • Bezpieczne otoczenie - co zostało zabezpieczone i kto o tym wie.

Kolejne tygodnie: powrót do równowagi

Wychodzenie z kryzysu rzadko jest prostą linią. Lepsze dni przeplatają się z gorszymi i to nie oznacza porażki. Pomaga cierpliwość, regularne rozmowy i stopniowe przywracanie codziennego rytmu. Ważna jest współpraca ze specjalistą: informuj go o zmianach, a jeśli dziecko ma zalecone leczenie, pilnuj wizyt kontrolnych.

Zwróć uwagę, że okres tuż po poprawie bywa szczególnie wrażliwy. Nie wycofuj wsparcia zbyt szybko i nie przestawaj pytać, jak dziecko się czuje.

Ustal z dzieckiem prosty sposób sygnalizowania, że robi się gorzej, gdy trudno o tym mówić - na przykład umówione słowo, emotikon w wiadomości albo kartkę zostawioną na biurku. Dla wielu dzieci to łatwiejszy pierwszy krok niż rozmowa. Reaguj na taki sygnał zawsze, nawet jeśli wydaje Ci się, że dzień był spokojny.

  • Zadbaj o stałe pory snu i posiłków - zmęczenie i głód nasilają napięcie emocjonalne.
  • Zachęcaj do ruchu i kontaktu z rówieśnikami, ale nie zmuszaj.
  • Wracajcie do szkoły stopniowo, w porozumieniu ze szkołą i specjalistą.
  • Znajdź codziennie choć kilka minut na rozmowę bez pouczeń - przy wspólnym posiłku, w samochodzie, na spacerze.
  • Doceniaj małe kroki: wyjście z domu, rozmowę, prośbę o pomoc.

Wskazówka

Uważaj na treści, które dziecko ogląda w sieci. Materiały, które romantyzują cierpienie lub samookaleczenia, mogą nasilać kryzys. Rozmawiaj o tym spokojnie, bez zakazów wprowadzanych w złości.

Zadbaj o siebie i o rodzeństwo

Kryzys dziecka to ogromne obciążenie dla rodzica. Lęk, bezsenność, poczucie winy i zmęczenie są częste. Nie musisz radzić sobie sam - poproś o wsparcie bliskich, a jeśli czujesz, że przestajesz sobie radzić, skorzystaj z pomocy psychologa. Więcej przeczytasz w tekście Rodzic też potrzebuje wsparcia.

Pamiętaj o rodzeństwie. Ono również czuje napięcie i może się bać lub czuć odsunięte. Wyjaśnij mu w prostych słowach, że brat lub siostra jest teraz w trudnym czasie i dostaje pomoc, i znajdź choć trochę czasu tylko dla niego.

Twoje emocje są ważne, ale w rozmowie z dzieckiem staraj się nie przerzucać na nie swojego lęku. Jeśli czujesz, że wybuchasz płaczem lub złością, możesz powiedzieć: „Potrzebuję chwili, zaraz wrócę” - i rzeczywiście wrócić. Dziecko uczy się wtedy, że trudne uczucia można przeżyć i nie trzeba przed nimi uciekać.

Kiedy szukać pomocy specjalisty i gdzie dzwonić

W kryzysie psychicznym dziecka pomoc specjalisty jest potrzebna zawsze, gdy pojawiają się myśli o śmierci, samookaleczenia, wyraźne i utrzymujące się zmiany nastroju lub zachowania albo gdy dziecko przestaje funkcjonować w codziennych sprawach. Lepiej zgłosić się za wcześnie niż za późno. Informacje o tym, jak pracujemy, znajdziesz na stronach Depresja u nastolatka i Samookaleczenia u nastolatka.

Kryzys jest stanem przejściowym. Z odpowiednim wsparciem dzieci i nastolatki wracają do równowagi, uczą się nowych sposobów radzenia sobie i odzyskują nadzieję. Ty nie musisz przechodzić przez to sam.

  • 112 - gdy życie lub zdrowie jest zagrożone.
  • 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, całodobowo i bezpłatnie.
  • 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka.
  • 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym.

Najczęstsze pytania

Czy pytanie dziecka o myśli samobójcze nie podsunie mu tego pomysłu?

Nie. Zapytanie wprost, spokojnie i z troską nie zwiększa ryzyka, a często przynosi dziecku ulgę. Otwiera rozmowę i pozwala szybciej zorganizować pomoc.

Dziecko prosi, żebym nikomu nie mówił. Co robić?

Szanuj prywatność dziecka tam, gdzie to możliwe, ale nie obiecuj tajemnicy, jeśli chodzi o jego bezpieczeństwo. Powiedz uczciwie, że w takich sprawach musisz szukać pomocy, i obiecaj, że będziesz je informować o każdym kroku.

Czy na izbę przyjęć potrzebne jest skierowanie?

W sytuacji nagłego zagrożenia życia lub zdrowia skierowanie nie jest potrzebne. Możesz zadzwonić pod 112 albo pojechać z dzieckiem na izbę przyjęć szpitala lub szpitalny oddział ratunkowy.

Jak długo trwa kryzys psychiczny u dziecka?

To bardzo różne. Ostra faza często trwa od kilku dni do kilku tygodni, ale powrót do pełnej równowagi bywa dłuższy, zwłaszcza gdy za kryzysem stoi zaburzenie wymagające leczenia. Regularne wsparcie specjalisty pomaga ocenić postępy.

Co, jeśli dziecko nie chce iść do psychologa?

Wyjaśnij, czym jest taka wizyta i że nikt nie będzie go oceniał. Możesz zacząć od konsultacji dla rodzica, który dowie się, jak wspierać dziecko. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia bezpieczeństwo jest ważniejsze niż zgoda dziecka - wtedy dzwoń pod 112.

Chcesz porozmawiać o swojej sytuacji?

Zadzwoń - w krótkiej rozmowie pomożemy zaplanować kolejny krok.

ZadzwońNapisz